Kennis & innovatie

Kennis & innovatie

Definitie: Verandering in de mate van kennisontwikkeling en innovatie.

Huidige staat

4

De huidige staat ten aanzien van kennisontwikkeling en innovatie is over het algemeen goed te noemen; de prestaties rondom innovaties liggen ver boven het Europese gemiddelde. Nederland springt er vooral uit op vier terreinen: innovatiepotentieel mkb, wetenschappelijk onderzoek, PPS en intellectueel eigendom. In Nederland zijn verschillende regio’s en clusters waarin de kennis en innovatie hoog scoren.

Referentiesituatie

3

Richting 2030 wordt de concurrentiepositie van Nederland voor wat betreft kennis en innovatie onzeker door de opkomst van andere landen. Daarnaast zorgt het onvoldoende investeren in onderwijs en onderzoek naar verachting voor een lagere kennisontwikkeling en innovatiekracht. Hierdoor is er sprake van een negatieve trend; de referentiesituatie is als redelijk gewaardeerd.

Definitie

Er wordt gekeken naar de verandering in de mate van kennisontwikkeling en innovatie in Nederland.

Huidige ambitie

Nederland zet in op kennisontwikkeling en innovatiekracht, bijvoorbeeld via het topsectorenbeleid. Een algemene kwantificering voor het ambitieniveau van deze indicator is niet beschikbaar.

Huidige staat

Nederland is innovatieleider in Europa. De prestaties rondom innovaties liggen ver boven het Europese gemiddelde. Nederland springt er vooral uit op vier terreinen. Het innovatiepotentieel van Nederlandse midden- en kleinbedrijven (mkb) is erg groot en divers, en heeft ook de mogelijkheid om tot zijn recht te komen in Nederland. Nederland scoort ook goed op wetenschappelijk onderzoek en innovatieve samenwerkingen. Het onderzoeksysteem is open en van een hoog niveau, en er wordt vaak verwezen naar Nederlands onderzoek. Hierbij wordt ook vaak samengewerkt met buitenlandse partners. Nederland kent ook nationaal goede samenwerking tussen mkb’s, particuliere bedrijven en kennisinstellingen. Vooral op het gebied van publiek-private samenwerkingen (PPS) wordt hoog gescoord. Als laatste scoort Nederland hoog op intellectueel eigendom. Wat betekent dat er vanuit Nederland veel wereldwijde octrooiaanvragen worden gedaan. Bedrijven in Nederland zien vaak kansen om nieuwe kennis te benutten voor innovaties en vragen daarom een octrooi. Doordat door de regering wordt geïnvesteerd in innovaties is Nederland innovatieleider van Europa (Rijksoverheid, 2017; Ministerie EZK, 2019).

De vier metropoolregio’s (Amsterdam, Rotterdam-Den Haag, Utrecht en Eindhoven) zijn de belangrijkste economische kerngebieden van ons land. Ze hebben een grote aantrekkingskracht op (inter)nationale kennis, arbeid en kapitaal. Ze hebben daarmee een belangrijke magneetfunctie voor heel Nederland. Amsterdam heeft in internationale ranglijsten van steden zelfs steevast een positie vlak onder de top die wordt gevormd door steden als New York, Londen en Parijs. Veel economische activiteiten concentreren zich sterk in en rond Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven. Maar verschillende internationaal belangrijke economische functies zijn ook gevestigd in andere stedelijke regio’s. Exporterende bedrijvigheid vinden we in alle delen van het land:

  • De vijf industrieclusters van ons land: Noord-Nederland (Groningen/Delfzijl/Eemshaven), Chemelot (Limburg), Zeeland (Vlissingen/Terneuzen), Rotterdam Rijnmond/Moerdijk, Amsterdam Noordzeekanaalgebied

  • Hoogwaardige en innovatieve bedrijven in Twente

  • De tuinbouwclusters

  • De zaadveredeling in Noord-Holland

  • Food Valley rond Wageningen

  • De baggerbedrijven in de Drechtsteden.

Steden zijn ook broedplaatsen voor nieuwe initiatieven en startups. Dit is van groot belang voor de toekomst en vitaliteit van onze economie. Natuurlijk spelen de opleidingsinstellingen en het creatieve klimaat in verschillende (studenten)steden hierin een wezenlijke rol van betekenis en is de Nederlandse inzet via Startup Delta hiervoor relevant. Ook de diverse innovaties die worden uitgetest bij The Green Village in Delft inspireren en kunnen Nederland een duurzame economische impuls geven. De campus van de Universiteit Twente en de Twentse incubatorfunctie spreekt in dit opzicht overigens al langer tot de verbeelding. Datzelfde geldt voor een aantal andere campussen, zoals Wageningen Campus, High Tech Campus Eindhoven, TIC Delft en Leiden Bio-science Park. Voor nieuwe startups, broedplaatsen en ateliers zijn wel voldoende en betaalbare ruimtes noodzakelijk. Starters kunnen zich immers niet hetzelfde veroorloven als gearriveerde ondernemers en kunstenaars. Door de druk vanuit woningmarkt, horeca en andere functies, is dit een wezenlijk aandachtspunt voor verschillende steden. Zeven Nederlandse provincies behoren tot de meest innovatieve regio’s in Europa.

Uit het onderstaande figuur blijkt dat de sterkst verstedelijkte gemeenten vaak ook de hoogst opgeleide bevolking hebben. In Utrecht wonen de meeste mensen met een HBO- of WO- opleiding, gevolgd door universiteitssteden als Amsterdam, Leiden, Wageningen, Nijmegen, Groningen, Delft en Eindhoven. Het percentage hoogopgeleiden in de aangrenzende gemeenten ligt vaak ook boven het landelijke gemiddelde (CLO, 2017).

Figuur 4.6 | percentage hoogopgeleiden per gemeente in 2017. Bron: CLO, 2017.

Referentiesituatie

Nederland heeft veel kennis over ICT en is een sterke speler omtrent procesinnovaties. Op deze twee aspecten groeit Nederland door. Procesinnovaties worden gestimuleerd door bedrijven en onderzoeksinstellingen in een open proces met elkaar te laten samenwerken. Dit gebeurt al op de HighTech Campus in Eindhoven (RLI, 2015). Dit is vooral een ontwikkeling waar de focus op nationale samenwerking ligt. Daarnaast gaat kennis een grotere rol spelen in de toekomst, met name in de ICT. Dit komt omdat het digitale netwerk groeit en de wereld met elkaar verbindt. Voor Nederlandse bedrijven is het om die reden om de juiste specialisaties in huis te hebben. Op die manier kan samengewerkt worden met grote bedrijven die zich op de internationale markt bewegen, en kan een klein bedrijf snel groeien (Rli, 2015). Het verbinden van de wereld zorgt ervoor dat de (ICT-)netwerken steeds meer verweven raken en daardoor ook complexer worden. Dat geldt ook voor technologieën. Het complexer worden van netwerken en technologieën zorgt dat het voorspellen van de impact lastig is. Het brengt onzekerheden met zich mee. Nederland is nu een sterke speler in ICT en procesinnovaties, maar technologische ontwikkelingen gaan snel en andere landen zijn geduchte en groeiende concurrenten. Een concurrent voor de toekomst is China. China voorblijven of wellicht bijhouden als ICT-specialist en procesinnovator is een grote onzekerheid en is ook bepalend voor de concurrentiepositie van Nederland. Het huidige beleid heeft weinig effectief beleid voor het stimuleren van innovatie. Er wordt onvoldoende geïnvesteerd in hoger onderwijs en onderzoeksinstituten op het niveau hoog te houden, terwijl daar juist de kennis van nu en de toekomst zit. Door niet te investeren in de bron van de Nederlandse innovaties is de verwachting dat de innovatiekracht van Nederland afneemt. Hierdoor scoort de referentiesituatie slechter dan de huidige staat.