Nationale veiligheid

Nationale veiligheid

Definitie: Verandering in de mate waarin de nationale veiligheid wordt gegarandeerd.

Huidige staat

4

De huidige staat ten aanzien van de nationale veiligheid wordt over het algemeen overwegend goed gewaardeerd. Locaties en infrastructuur zijn grotendeels nog van voldoende kwaliteit; er zijn knelpunten ten aanzien van de inrichting van de infrastructuur en de coördinatie van de militaire mobiliteit vormen. Aandachtspunt vormt ook de huidige achterblijvende investeringen in defensie (1,3% van het BBP) ten opzichte van de NAVO-norm (2% van BBP).

Referentiesituatie

4

Ook de referentiesituatie is overwegend goed gewaardeerd. Investeringen in Defensie nemen toe, maar toekomstige ontwikkelingen zijn onzeker mede door geopolitiek. De inrichting van de infrastructuur en de coördinatie van de militaire mobiliteit blijven een aandachtspunt vormen, met oog op het garanderen van de (inter)nationale veiligheid. Wel wordt ruimte geboden voor uitbreiding naar verschillende locaties door Nederland. Dit ten behoeve van de kwetsbaarheid. De groei voor Defensie, maar het niet verbeteren van de militaire mobiliteit zorgt ervoor dat de referentiesituatie hetzelfde scoort als de huidige situatie.

Definitie

Bij deze indicator wordt gekeken naar de verandering in de mate waarin nationale veiligheid wordt gegarandeerd.

Huidige ambitie

Een algemene kwantificering voor het ambitieniveau van deze indicator met betrekking tot de fysieke leefomgeving is niet beschikbaar. Ten aanzien van defensie betreft de huidige NAVO norm een besteding van 2% het Bruto Binnenlands Product (BBP) in 2024 voor militaire activiteiten en infrastructuur (Defensie, 2018).

Huidige staat

Nederland geeft de komende vier jaar € 5 miljard extra uit aan Defensie. Echter, de investeringen in defensie blijven onder de NAVO norm van 2% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) in 2024. Nederland geeft 1,3% van het BBP uit aan Defensie, maar probeert richting de doelstelling van 2% van het BBP te bewegen. Daarnaast geeft Nederland aan bij te dragen aan de cybercapaciteiten van de NAVO als dat mogelijk en nodig is (Defensie, 2018).

Voor de nationale veiligheid en om militaire eenheden inzet gereed te maken en te houden is ruimte voor militaire activiteiten in de fysieke leefomgeving nodig. Defensie bezit in totaal 464 locaties in binnen- en buitenland. In Nederland gaat het naast de gebouwde omgeving (6 miljoen m2 bebouwd vloeroppervlak) ook om een omvangrijk terreinbestand (circa 35.000 ha terrein, waarvan circa 26.000 ha aan oefen- en schietterreinen). Het indirect ruimtegebruik voor de nationale veiligheid en militaire activiteiten betreft gebieden buiten de defensieterreinen waarbij militaire activiteiten beslag leggen op de gebruiksruimte in de fysieke leefomgeving. Hierbij kan gedacht worden aan geluidszones, externe veiligheidszones (rondom opslag van munitie en andere brandbare en gevaarlijks stoffen), bouwbeperkingen rondom vliegvelden, laagvliegoefengebieden en -routes en radarverstoringsgebieden (beperking voor plaatsing van hoge objecten zoals windmolens). Ook op de grote wateren (waaronder de Noordzee), liggen militaire oefengebieden of is er sprake van indirect ruimtebeslag door Defensie. De doorwerking van het directe en indirecte ruimtebeslag van Defensie in de ruimtelijke besluitvorming van andere overheden is geborgd d.m.v. het Besluit- en het Reglement algemene regels ruimtelijke ordening (Barro en Rarro).

Defensie heeft met haar kazernes, luchthavens en de marinehaven impact op de omgeving. Dat kan zich op tal van manieren manifesteren: door overlast van langsrijdende voertuigen, geluid van overvliegende straaljagers en helikopters, door het bieden van werkgelegenheid en door in voorkomend geval ondersteuning te bieden bij grotere evenementen zoals een avondvierdaagse en officiële gelegenheden zoals een dodenherdenking. Bij grootschalige crisis kan een kazerne in de buurt van nut zijn voor de ondersteuning van ordediensten en hulpverlening. Ook het vertrek van een defensie-eenheid en sluiting van een defensie-inrichting heeft impact: voor de lokale en regionale samenleving, voor economie en werkgelegenheid en voor de ruimtelijke ordening.

Defensie beschikt over diverse grotere infrastructuurwerken zoals de defensie pijpleidingen, kust- en oeverwerken (zowel zout als zoet) en de start- en rolbanen. Daarnaast beschikt Defensie over een groot netwerk van ondergrondse infrastructuur. Geen enkel object kan functioneren zonder de aanwezigheid van b.v. elektriciteitsleidingen, waterleidingen, riolering en datanetwerken. De weginfrastructuur speelt daarnaast ook een belangrijke rol voor de nationale veiligheid. De militaire mobiliteit binnen Nederland en Europa is niet voldoende.

Het ruimtebeslag van Defensie is in de afgelopen decennia sterk gekrompen, waarbij veel locaties (zoals b.v. Vliegbases Soesterberg en Twente en de Alexanderkazerne) zijn afgestoten. Er zijn ook enkele locaties vernieuwd en/of uitgebreid zoals Kromhout kazerne en de Koningin Maxima kazerne (Ministerie IenW, 2018).

Referentiesituatie

Met het uitkomen van de Defensienota 2018 is de lijn van groei ingezet, na decennia van bezuinigen wordt er weer geïnvesteerd in Defensie en de organisatie moet ombuigen van krimp naar groei. Dit gebeurt plaats in een omgeving die aan verandering onderhevig is. Het veranderende dreigingsbeeld, klimaatverandering, internationale Defensiesamenwerking en technologische ontwikkelingen zijn factoren die de benodigde ruimte voor de nationale veiligheid en militaire activiteiten in belangrijke mate beïnvloeden. Door de NAVO, maar ook door de EU, wordt bovendien een dwingender beroep op Nederland gedaan. De 29 leden van de NAVO hebben afgesproken dat in 2024 de militaire mobiliteit sneller en efficiënter moet. In Nederland wordt samenwerking gezocht met belanghebbende partijen, zoals Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De inrichting van de infrastructuur en de coördinatie van de militaire mobiliteit moeten verbeterd worden ten behoeve van de (inter)nationale veiligheid (Rijksoverheid, 2018). Huidig beleid zet niet in op deze verbetering.

Om de voorziene groei van Defensiecapaciteiten, waarvan het eindbeeld door de invloeden van buitenaf nog onzeker is, te kunnen accommoderen is er behoefte aan ruimte om te ontwikkelen. Dat wil zeggen dat op bestaande of nieuwe terreinen ruimte moet worden gecreëerd om bestaande eenheden te kunnen uitbreiden of nieuwe eenheden te kunnen huisvesten, mocht dat in de toekomst noodzakelijk zijn. Dit betreft niet alleen fysieke ruimte in de vorm van gebouwde omgeving, maar soms ook indirect ruimtegebruik voor b.v. grondgebonden geluid, externe veiligheid en geluidszonering. Een spreiding van Defensielocaties over het land blijft van belang voor het verminderen van de (operationele) kwetsbaarheid, voor het ondersteunen van operationele inzet voor de nationale taken in heel Nederland en het spreiden van voor de omgeving belastende activiteiten. Dat laat onverlet dat het omwille van doelmatigheid wenselijk blijft om bepaalde activiteiten te clusteren en te combineren, zodat militaire activiteiten kunnen worden geconcentreerd op grotere locaties. Maar ook dat operationele eenheden worden zoveel mogelijk gehuisvest op plaatsen binnen redelijke afstand van de oefenmogelijkheden. Daarbij gaat het onder meer om toegang tot zee, oefenterreinen, vliegvelden en schietbanen.