Erfgoed & archeologie

Erfgoed & archeologie

Definitie: Verandering in behoud en ontwikkeling van archeologie, gebouwd erfgoed (monumenten / stads- en dorpsgezichten), cultuurlandschap en werelderfgoed.

Huidige staat

4

De huidige staat ten aanzien van het behoud en ontwikkeling van archeologie, gebouwd erfgoed (monumenten / stads- en dorpsgezichten), cultuurlandschap en werelderfgoed is over het algemeen overwegend goed te noemem. Gebouwd erfgoed is in goede staat, waarden worden beschermd via de Erfgoedwet, archeologische waarden worden in situ behouden en archeologische en ergfoed waarden worden in beperkte mate aangetast.

Referentiesituatie

4

Richting 2030 wordt in de referentiesituatie geen verandering voorzien in de staat van erfgoed en archeologie. Hoewel er door ruimtelijke ontwikkelingen ook in de toekomst risico’s kunnen ontstaan, zijn het behoud en ontwikkeling van archeologie, gebouwd erfgoed, cultuurlandschap en werelderfgoed wettelijk geregeld.

Toelichting definitie

Bij deze indicator wordt gekeken naar de verandering in behoud en ontwikkeling van archeologie, gebouwd erfgoed (monumenten / stads- en dorpsgezichten), cultuurlandschap en werelderfgoed.

De definitie van cultureel erfgoed is ontleent aan het verdrag van Faro (Raad van Europa) en is breed gedefinieerd als: uit het verleden geërfde materiële en immateriële bronnen, in de loop van de tijd tot stand gebracht door de mens of ontstaan uit de wisselwerking tussen mens en omgeving, die mensen, onafhankelijk van het bezit ervan, identificeren als een weerspiegeling en uitdrukking van zich voortdurend ontwikkelende waarden, overtuigingen, kennis en tradities, en die aan hen en toekomstige generaties een referentiekader bieden. Het bevat zowel roerende als onroerende zaken en materiële en immateriële zaken. In relatie tot het abstractieniveau van de NOVI zijn de onroerende materiële zaken het meest relevant zoals monumenten, archeologie, stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen.

Huidige ambities

‘Erfgoed telt’ is het vigerende beleidskader voor erfgoed. Doestelling is om, naast de traditionele behoudsdoelstelling, ook het ontwikkelen en benutten van erfgoed bij de inrichting van de leefomgeving. Dit bevordert de omgevingskwaliteit en geeft betekenis (identiteit) aan onze directe leefomgeving, zodat die herkenbaar en waardevol blijft. Ook de rol van architectuur wordt hierin extra benadrukt (Rijksoverheid, 2018e).

De totstandkoming van de Erfgoedwet en Omgevingswet is gelijktijdig opgepakt. Een deel van de behoudsdoelstellingen worden mede via de Omgevingswet gerealiseerd. Dit uit zich onder meer in de generieke doelstelling van de Omgevingswet op het vlak van omgevingskwaliteit, waaronder ook expliciet cultureel erfgoed en ook werelderfgoed is benoemd. Dit wordt uitgewerkt via de Amvb’s onder de Omgevingswet. Doelstelling van de Erfgoedwet is om cultureel erfgoed te behouden/in stand te houden en door te geven aan toekomstige generaties. Bij het maken van ruimtelijke plannen of bij het nemen van besluiten moet rekening worden gehouden met cultureel erfgoed.Archeologische waarden dienen zo veel als mogelijk in situ (dus in de grond) behouden te blijven.

Huidige staat

Nederland heeft een grote en gevarieerde collectie onroerend erfgoed, waaronder woonhuizen, kerken, kloosters, kastelen, buitenplaatsen en boerderijen, en groen erfgoed zoals tuinen en parken. Daarnaast zijn er de waardevolle stads- en dorpsgezichten, cultuurlandschappen, werelderfgoederen en wederopbouwgebieden. Nederland telt een kleine 62.000 rijksmonumenten (zie figuur 3.20), 470 Rijk beschermde stads- en dorpsgezichten (zie figuur 3.21) en tien werelderfgoederen. Rijksmonumenten worden beschermd in het kader van de Monumentenwet.

Figuur 3.20 | Rijksmonumenten per provincie

Figuur 3.21 | Beschermde stads- en dorpsgezichten [Atlas van de leefomgeving]

Ook is Nederland rijk aan archeologische monumenten en vindplaatsen uit onze geschiedenis, op land en onder water. Een archeologische vindplaats is een locatie waar zich archeologische sporen en vondsten bevinden. Sommige locaties zijn bekend als vindplaatsen, de meeste locaties liggen echter verborgen onder het maaiveld. Eind 2015 lagen er 1.435 beschermde archeologische monumenten op 1.784 archeologische terreinen in Nederland (zie figuur 3.22). Figuur 3.23 toont de archeologische verwachtingskaart. Er is hierin onderscheid gemaakt in gebieden met een zeer lage kans, lage kans, middelhoge kans en hoge kans op het aantreffen van archeologische waarden.

Figuur 3.22 | Archeologische monumentenkaart [Atlas van de leefomgeving]

Figuur 3.23 | Indicatieve kaart met archeologische waarden [Atlas van de leefomgeving]

Referentiesituatie

Het gebouwde erfgoed staat er in Nederland weliswaar goed bij, maar is kwetsbaar. Door het verdwijnen van bestaande functies van monumentale historische gebouwen, zoals de religieuze functie van vele kerken en de agrarische functie van boerderijen, dreigt leegstand en is zelfs sloop op termijn niet uit te sluiten. Door herbestemming van historisch erfgoed (behoud door ontwikkeling) is het de verwachting dat er autonoom geen knelpunten optreden. Ook ten aanzien van archeologische waarden treedt er naar verwachting geen verslechtering op.