Wateroverlast

Wateroverlast

Definitie: Verandering in de kans op het voorkomen van en de gevolgen van wateroverlast.

Huidige staat

3

De huidige staat ten aanzien van wateroverlast kan over het algemeen in Nederland als redelijk worden. Hier en daar zijn er knelpunten van wateroverlast bij langdurige neerslag en kortdurende hoosbuien in stedelijk gebied.

Referentiesituatie

2

Als gevolg van toenemende kans op langdurige neerslag (meestal in de winter) en kortdurende hoosbuien met zeer hevige neerslag (vaker in de zomer) in stedelijk gebied is er sprake van een negatieve trend; de staat wordt in 2030 als matig gewaardeerd. Ook bodemdaling en toenemende verstedelijking (met een toename van het verharde oppervlak en minder ruimte voor water en groen) dragen bij aan de negatieve trend. Hoewel met het Deltaprogramma en ook in de regio stevig wordt ingezet op een verbetering, keert bestaand beleid de negatieve trend naar verwachting niet.

Toelichting definitie

Deze indicator gaat in op de verandering in de kans op voorkomen en de gevolgen van wateroverlast.

Huidige ambities

Nederland heeft in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie de ambitie gesteld waar in 2050 de gehele gebouwde omgeving waterrobuust en klimaatbestendig ingericht is, maar deze ambitie is niet concreet uitgewerkt (Deltacommissaris, 2015). Daarom is voor de waardering van de huidige en referentiesituatie gebruik gemaakt van expert judgement. Hiervoor zijn experts van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Royal HaskoningDHV geraadpleegd.

Huidige staat

Extreme weersomstandigheden komen steeds vaker voor. De piekneerslag is de laatste jaren toegenomen: na 2000 treedt er 15% vaker piekneerslag op dan voor 2000 (zie figuur 2.30). Een toename van de piekneerslag vergroot de kans op wateroverlast met name in dichtbebouwde gebieden, met bijbehorende schade.

Figuur 2.30 | Neerslagsommen en kans van optreden

Dit vergroot de kans op wateroverlast met name in dichtbebouwde gebieden, met bijbehorende schade. Hoosbuien [1] veroorzaken regelmatig wateroverlast in Nederland. Wanneer het lokale en regionale watersysteem deze neerslag niet kan verwerken kan wateroverlast ontstaan. Recente gevallen van wateroverlast in de stad en op het platteland laten zien dat de maximale capaciteit van het (riool)watersysteem bereikt wordt. Met name in stedelijk gebied is er te weinig ruimte voor de tijdelijk opvangen van water tijdens hoosbuien. Naast de toename van de intensiteit van zware buien nam ook de frequentie en intensiteit van hagelbuien, die gepaard gaan met de nodige schade, toe. Recente hagelbuien in 2016 en 2017 in Brabant en Limburg hebben voor tientallen miljoenen euro’s aan schade aan kassen en landbouwgewassen veroorzaakt.

Als gevolg van de klimaatsverandering zal Nederland kwetsbaarder worden voor overstromingen. In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) voeren waterschappen en Rijkswaterstaat dijkversterkingen uit om ervoor te zorgen dat de inwoners van Nederland droge voeten houden.

Het klimaat zal de komende eeuwen blijven veranderen, maar in welke mate en met welke snelheid is niet precies te zeggen. Naast het feit dat nog niet alles in detail begrepen wordt, hangt dit samen met ontwikkelingen in de wereld, zoals bevolkingsgroei en de afspraken over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Daarom wordt er gewerkt met scenario’s. In 2014 heeft het KNMI vier nieuwe klimaatscenario’s gepresenteerd: de KNMI’14 scenario’s (KNMI, 2015). Hoe het klimaat in Nederland verandert, is vooral afhankelijk van de wereldwijde temperatuurstijging en van de veranderingen van luchtstromingspatronen. De KNMI’14 scenario’s zijn hierop gebaseerd. De klimaatscenario’s geven de verandering rond 2050 en 2085 weer ten opzichte van het klimaat in de periode 1981-2010.

Figuur 2.31 en 2.32 | Gemiddelde jaarlijkse neerslag 1981 -2010 (links) en Gemiddelde jaarlijkse neerslagoverschot [KNMI (2010) (rechts). Bron: KNMI, 2010.

Referentiesituatie

Door klimaatverandering (temperatuurstijging) zal de intensiteit en de frequentie van hoosbuien verder gaan toenemen, waarbij er lokaal meer hoosbuien ontstaan. De kans op wateroverlast in het stedelijk en het landelijk gebied neemt hierdoor toe en daarmee ook economische schade en overlast. De frequentie en intensiteit van extreme neerslag neemt in alle Klimaatscenario’s in alle seizoenen toe. Verwacht wordt dat de jaarlijkse neerslag in de periode tot 2050 met 2,5 tot 5,5% toe ten opzichte van de periode 1981-2010. Hagelbuien, die ook gepaard gaan met de nodige schade, gaan volgens het KNMI ook steeds vaker voorkomen. Tegen het midden van deze eeuw komt extreme hagel ten minste twee keer zo vaak voor als in de periode 1981 tot 2010.

In de toekomst zal het stedelijk gebied verder verdichten. Door deze verstedelijking zal naar verwachting het percentage verhard oppervlak in de stad toenemen en de hoeveelheid water en groen afnemen. Het vervangen van oude riolering kan een bijdrage leveren aan klimaatadaptatie door de capaciteit van de leidingen te vergroten. Dit kan in combinatie met opgaven voor energietransitie, vervangingsopgaven in de openbare ruimte en ondergrondse infrastructuur. Naar verwachting zal ook de bodemdaling verder toenemen. Het risico op wateroverlast zal op deze locaties naar verwachting toenemen.

  • 1 lokale buien met een hoge neerslagintensiteit (>25 mm/uur)