Verkeersveiligheid

verkeersveiligheid

Definitie: De verandering van het aantal verkeerslachtoffers, het gedrag van verkeersdeelnemers en mobiliteitsontwikkelingen.

Huidige staat

4

De staat ten aanzien van verkeersveiligheid is over het algemeen overwegend goed te noemen. Er is een daling te zien in het aantal slachtoffers, maar daarentegen een stijging in het aantal dodelijke slachtoffers. De nulambitie voor verkeersveiligheid wordt meestal wel gehaald, maar lokaal zijn er nog knelpunten.

Referentiesituatie

3

Als gevolg van demografische en technologische ontwikkelingen en verandering in gedrag is er richting 2030 naar verwachting sprake van een negatieve trend ten aanzien van de verkeersveiligheid. B.v. door vergrijzing, toename gebruik elektrische fietsen en een overgangsfase naar smart mobility toepassingen, zoals zelfrijdende voertuigen. Ook een toename in verstedelijking, toenemende druk op de ruimte en meer vervoersbewegingen zorgen voor een toename van het aantal verkeersslachtoffers. Ondanks onzekerheid over technologische ontwikkelingen, neemt het aantal knelpunten bij voortzetting van bestaand beleid mogelijk toe.

Toelichting definitie

Bij deze indicator wordt gekeken naar de verandering het aantal verkeerslachtoffers, het gedrag van verkeersdeelnemers en de mobiliteitsontwikkelingen.

Ambitie

In mei 2018 heeft de Europese Commissie een nieuwe verkeersveiligheidsstrategie gepubliceerd, met daarin onder andere de doelstellingen om het aantal verkeersdoden en het aantal ernstig verkeersgewonden (MAIS3+-slachtoffers) in 2030 te halveren ten opzichte van 2020. Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV) kent een nulambitie, waarij de ambitie is om het aantal verkeersslachtoffers terug te brengen naar nul (Rijksoverheid, 2018b).

Huidige staat

Iedereen, reiziger en vervoerder, moet veilig gebruik kunnen maken van de verschillende netwerken en vervoerswijzen. Dat vergt sociale veiligheid, verkeersveiligheid en veiligheid van de infrastructuur(-kunstwerken) zelf. De ambities en doelstellingen met betrekking tot veiligheid zijn of worden uitgewerkt in b.v. het Strategisch Plan Verkeersveiligheid, het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen, PM OVS sociale veiligheid, De Zeehavennota (nautische veiligheid) en voor Luchtvaart in het State Safety Programme (ICAO Annex 19).

In Nederland is een dalende lijn van het aantal verkeersdoden te zien. Deze dalende lijn wordt ingezet vanaf de jaren ’70. In de jaren ’70 was er een piek van 3.250 verkeersdoden, waar in 2017 dit aantal is gedaald naar ca. 600. Aan de andere kant stijgt aantal ernstig verkeersgewonden vanaf 2007. In 2007 waren er zo’n 15.000 ernstig verkeersgewonden en in 2016 zijn dat er 21.400 verkeersgewonden. Daarmee is het aantal verkeersdoden voor het derde jaar op rij niet afgenomen en het aantal ernstig verkeersgewonden hoger dan ooit sinds het begin van de registratie (1993). (SWOV, 2017; SWOV, 2018).

Figuur 2.15 | Aantal verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden

In 2017 waren er voor het eerst meer dodelijke slachtoffers op de fiets (206) dan in de auto (201). De stijging van dodelijk slachtoffers op de fiets kan verklaard worden door de groei van het gebruik van de elektrische fiets. Meer dan een kwart van de dodelijke fietsongelukken worden gemaakt met elektrische fietsen (CBS, 2018a).

Het maakt uit waar de kilometers worden gereden: het onderliggend wegennet en wegen binnen de bebouwde kom zijn b.v. veel onveiliger dan autosnelwegen (PBL, 2015).

In september 2018 is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een campagne ingezet om het gebruik van de mobiele telefoon in het verkeer te ontmoedigen (Rijksoverheid, 2018). Het gebruik van de mobiele telefoon in het verkeer is gegroeid de afgelopen jaren en dat heeft een negatieve invloed op de verkeersveiligheid. Door de campagne wil het Rijk het gebruik van de mobiele telefoon in het verkeer minimaliseren wat ten gunste komt van de verkeersveiligheid. Daarnaast blijkt vergrijzing een negatieve invloed te hebben op de verkeersveiligheid, dit komt door de toenemende mobiliteit van ouderen. Hun mobiliteit groeit door de komst van de elektrische fiets. Hierdoor kunnen ze zich makkelijker en vaker in het verkeer begeven. Alleen zij hebben een relatief hogere kans om te overlijden op de fiets bij een ongeval, dan een jongere doelgroep. Dit heeft een negatieve invloed op de statistieken van de verkeersslachtoffers. Ook de ontwikkeling van het smartphonegebruik heeft een negatieve invloed. Door de smartphone te gebruiken achter het stuur wordt het risico op een ongeval groter. Meer dan de helft van de fietsers (54%), scooterbestuurders (53%) en automobilisten (62%) gebruikt de smartphone tijdens het rijden. Een ontwikkeling waar nog geen ongeval cijfers over zijn, maar die wel in de gaten gehouden moet worden. [SWOV, 2018).

Referentiesituatie

In 2020 vallen er naar verwachting tussen de 500 en 510 verkeersdoden bij het huidige en voorgenomen verkeersveiligheidsbeleid. Het verwachte aantal slachtoffers is daarmee ongeveer gelijk aan de doelstelling voor dat jaar: maximaal 500 verkeersdoden in 2020. De berekende waarde is gebaseerd op aannamen over de voortzetting van de risico-ontwikkeling en op verwachtingen rond de ontwikkeling van de mobiliteit en het verkeersveiligheidsbeleid. Naar verwachting vallen er in 2020 tussen de 16.600 en 17.600 ernstig verkeersgewonden. De doelstelling van maximaal 10.600 ernstig verkeersgewonden in 2020 wordt met het huidige en voorgenomen beleid zeer waarschijnlijk dus niet gerealiseerd. Voor 2030 variëren de prognoses voor het aantal ernstig verkeersgewonden tussen de 14.700 en 19.200. De onzekerheid in de prognose wordt met name veroorzaakt door onzekerheden in de mobiliteitsontwikkelingen. Ook in 2030 zal de doelstelling voor ernstig verkeersgewonden zeer waarschijnlijk nog niet gehaald zijn bij het voor die periode voorgenomen beleid. Het aantal verkeersdoden ligt in 2030 naar verwachting tussen de 330 en 470 (SWOV, 2015).

Vanaf 2005 tot en met 2013 is er een aanzienlijke groei geweest in het aantal ernstige verkeersgewonden. Dit betrof met name een groei van ernstig verkeersgewonden bij fiets-auto-ongevallen en fietsongevallen zonder motorvoertuigen. Als deze trend wordt doorgezet, dan stijgt het aantal ernstig verkeersgewonden naar bijna 15.000 (SWOV, 2015). Hierbij zijn echter nog niet de beleidswijzigingen en andere ontwikkelingen in meegenomen. De toename is het gevolg van een toenemende verstedelijking (met meer vervoersbewegingen en daarmee verkeersveiligheidsrisico’s als gevolg).

Figuur 2.16 | Prognose aantal verkeersgewonden. Bron: SWOV, 2015.