Aandachtspunten voor samenwerkingsafspraken

De uitwerking en doorwerking van beleidskeuzes zal mede vorm moeten krijgen in de plannen van decentrale overheden (zoals de provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies). Bovendien zullen Rijk en regio samenwerken in programma’s (zie verderop). De gedeelde verantwoordelijkheid voor de zorg voor de fysieke leefomgeving en voor de samenwerking aan de opgaven en transities in de fysieke leefomgeving maakt de uitwerking en doorwerking van het beleid een complexe opgave met betrokkenheid van een groot aantal partijen. De NOVI biedt het kader voor de samenwerking van medeoverheden.

In de tweede helft van 2019 - als de ontwerp-NOVI ter visie ligt - wordt een uitvoeringsagenda-NOVI uitgewerkt en worden samenwerkingsafspraken gemaakt met medeoverheden. In de uitvoeringsagenda wordt op hoofdlijnen uitgewerkt hoe de strategische beleidskeuzes van de ontwerp-NOVI concreet worden opgepakt, o.a. door de inzet van juridische, financiële en andere instrumenten. De sturingsvraag zal een belangrijk element zijn in de te maken afspraken.

Met het oog op de te maken samenwerkingsafspraken worden de volgende aandachtspunten meegegeven het verzilveren van de kansen en het beheersen van risico’s voor de fysieke leefomgeving:

  • Maak in de samenwerkingsafspraken ook afspraken over kwetsbare aspecten in de fysieke leefomgeving

De NOVI biedt veel kansen voor de fysieke leefomgeving en ook een aantal risico’s. De mate waarin de in dit planMER geïdentificeerde kansen kunnen worden verzilverd en risico’s kunnen worden beheerst, hangt af van de mate waarin men slaagt in een samenhangende uitvoering van het beleid. De uiteindelijke impact voor specifieke aspecten hangt vaak af van een combinatie van interventies door meerdere partijen voor meerdere opgaven op meerdere schaalniveaus. Heldere afspraken over hoe regie wordt gevoerd op een samenhangende en gezamenlijke uitvoering van de NOVI is nodig om te voorkomen dat kansen onbenut blijven en risico’s leiden tot negatieve effecten.

Op basis van de conclusies in dit PlanMER is dit in ieder geval van belang voor de volgende kwetsbare opgaven in de staat van de fysieke leefomgeving:

  • Het beschermen en verbeteren van milieukwaliteit, gezondheid en welzijn: Te denken valt aan afspraken over de toepassing van de verstedelijkingsstrategie om te kunnen omgaan met de toenemende druk bij compacte verstedelijking, afspraken over de transitie naar een circulaire economie en afspraken over een sociaal inclusieve aanpak voor verstedelijking, bereikbaarheid, energietransitie, circulaire economie en transitie naar kringlooplandbouw.

  • Het beschermen en verbeteren van de kwaliteit van natuur en landschap: Te denken valt aan afspraken over de verbetering van cruciale condities voor biodiversiteit (die onder toenemende druk staat), zoals over verbondenheid, natuurlijke systemen en duurzaam landgebruik.

  • De zorg voor het klimaat, met in het bijzonder het terugdringen van de emissie en vastlegging van broeikasgassen én de zorg voor natuurlijke hulpbronnen: Te denken valt aan afspraken voor een samenhangende aanpak voor de energietransitie, transitie naar een circulaire economie en transitie naar kringlooplandbouw;

  • Maak afspraken over een samenhangende aanpak voor gebieden waar belangrijke keuzes samenvallen en risico’s ontstaan voor de staat van de fysieke leefomgeving

In een aantal gebieden met grote opgaven en complexe problematiek is gezamenlijke inzet van Rijk en regio noodzakelijk. De huidige kaders bieden onvoldoende ruimte voor goede oplossingen. Daarom worden perspectiefgebieden aangewezen. In goede afstemming met lopende trajecten wordt voor deze gebieden gekeken naar mogelijke oplossingen, die de huidige kaders ter discussie durven te stellen. Opgaven kunnen beter worden vervuld naarmate de gezamenlijke overheden (Rijk, provincie, waterschappen, gemeenten) gebiedsgericht samenwerken en daarin meer als één overheid opereren, en samen optrekken met bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en de inwoners van dit land. In paragraaf 4.5 van dit planMER zijn samenhangende kansen en risico’s benoemd voor vier specifieke gebieden waar ingrijpende keuzes samenvallen, namelijk:

  • de stedelijke regio’s

  • het landelijk gebied

  • de haven- en industriegebieden

  • de Noordzee

Aanbevolen wordt om de genoemde kansen en risico’s als aanknopingspunten te hanteren voor de nadere gebiedsgerichte doorwerking om kansen te kunnen verzilveren en risico’s te beheersen.

  • Maak afspraken over een samenhangende uitwerking en doorwerking van het beleid

De uitwerking en doorwerking van het beleid in verschillende kaders van zowel rijk als de decentrale overheden is nog met onzekerheid omgeven. Verschillende keuzes grijpen op elkaar in en kunnen consequenties hebben voor de staat van de fysieke leefomgeving. Een samenhangende uitvoering van het beleid over programma’s en gebiedsuitwerkingen heen is daarom belangrijk, waarvoor een vorm van regie op het niveau van de NOVI is aan te bevelen.